Westerkerk en Westertoren

De geboorte van een stadsicoon

Een kerk voor de welgestelden

Toen eind zestiende en begin zeventiende eeuw Amsterdam zich uitbreidde, was er een groeiende vraag naar meer woningen én kerken. De Westerkerk, gebouwd door Hendrick de Keyser, werd de belangrijkste kerk voor rijke protestante Amsterdammers die op de Herengracht woonden.

De architectonische visie van Hendrick de Keyser

Hendrick de Keyser gebruikte hetzelfde ontwerp als voor de Zuiderkerk, maar dan op grotere schaal. Hij stierf in 1621 voordat de kerk voltooid was, waarna Jacob van Kampen het werk afrondde. Van Kampen ontwierp de vierkante spits die de toren zijn karakteristieke silhouet geeft. Hoewel de spits elegant oogt, wordt aangenomen dat De Keyser er niet mee zou hebben ingestemd; hij zou vermoedelijk hebben gekozen voor een zeven- of achthoekige torenspits.

De klanken van de Westertoren

Het carillon als stem van de stad

Het carillion van de Westerkerk galmt over de Prinsengracht en ebt langzaam weg. Het klokkenspel slaat een brug tussen het heden en het verleden. Dit muzikale intermezzo herinnert ons aan wat Anne Frank op 11 juli 1942 in haar dagboek schreef, toen zij en haar familie slechts drie dagen ondergedoken zaten.

"Vader, moeder en Margot kunnen nog steeds niet wennen aan het geluiden van de Westertorenklok, die ons om het kwartier zegt hoe laat het is. Ik wel, ik vond het dadelijk zo fijn en vooral s nachts is het zo iets vwetrouwds."

De klokken van troost

Het Achterhuis, waar de familie Frank en vier anderen bijna twee jaar verborgen voor de buitenwereld zaten, stond vlak achter de Westerkerk. De nabijheid van de kerk zorgde ervoor dat de klokken onderdeel werden van hun dagelijkse ritme, een echo van het leven buiten het onderduikadres.

Symbolen van trots en geloof

De Keizerskroon op de toren

De fel blauwe Keizerskroon op de toren is de blikvanger van de Westerkerk. Toen Maximilliaan I in 1489 tot keizer werd gekroond, kreeg de stad Amsterdam het recht om de kroon en het Andreaskruis, de drie XXXen, in het stadswapen te voeren. Dit privilege was een beloning voor de steun die de stad hem verleende tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Tegenwoordig is XXX uitgegroeid tot een handelsmerk van de Amsterdamse toeristenindustrie.

Binnenkijken in de Westerkerk

Soberheid en licht

Zoals de meeste protestantse kerken, is ook de Westerkerk zonder veel versierselen. Het licht stroomt naar binnnen door grote ramen zonder glas-in-lood want dat zou het licht Gods dempen. Opvallend zijn de hoge pilaren en de houten kansel. Ook de gewelven zijn van hout. Steen zou te zwaar zijn voor de drassige Amsterdamse grond.

Het orgel en de graven

Achterin de kerk bevindt zich het orgel, waarvan de panelen zijn beschilderd met Bijbelse taferelen. De vloer is een tapijt van grafzerken, waaronder ooit ook de schilder Rembrandt rustte. Hij werd in de Westerkerk begraven in een armengraf en kreeg geen grafsteen, maar zijn naam leeft voort in de kerkregisters en op een gedenkteken in de noordelijke zijbeuk.

Het verloren graf van Rembrandt

De meeste graven in de kerkvloer dragen slechts een nummer. Alleen de welgestelden konden zich versierde zerken met houtsnijwerk veroorloven. Rembrandt werd na zijn overlijden in een armengraf bijgezet. Hoewel zijn naam in het kerkelijk register voorkomt, is onbekend waar hij precies ligt begraven. Waarschijnlijk bevinden zijn resten zich niet meer in de kerk, aangezien het destijds gebruikelijk was om paupergraven na twintig jaar te ruimen om plaats te maken voor nieuwe overledenen. Wel staat zijn naam vermeld in de analen van de kerk en in de noordelijke zijbeuk is een gedenkteken.

Adres: Westerkerk, Prinsengracht 282, Amsterdam
Open van 11.00-15.00, op zondag alleen voor de gebedsdienst

Dit is deel 3 in een serie over Anne Frank
Deel 1: Waar Anne Frank haar dagboek schreef
Deel 2: Amsterdam eert Anne Frank
Deel 3: Westerkerk en het carillion