Amsterdam 1970 hippiehoofdstad en de damslapers

Dit is deel 3 uit de reeks: Dam in Amsterdam
Deel 1: De Dam, ontmoetingsplaats bij uitstek
Deel 2: Nationaal monument op de Dam
Deel 3: Amsterdam 1970: hippiehoofdstafd en damslapers

Slaapverbod op de Dam

Als reactie op de overlast stelde burgemeester Ivo Samkalden op 24 augustus 1970 een slaapverbod in voor de Dam en de directe omgeving van het Nationaal Monument. Op de avond dat dit verbod van kracht werd, verzamelden grote groepen jongeren zich om te kijken of de zogenaamde 'damslapers' zouden vertrekken. Dat verliep slecht want er braken rellen uit en er werd geplunderd. Uiteindelijk vuurde de politie waarschuwingsschoten af om de menigte uiteen te drijven. Een hoogst ongebruikelijke situatie voor Amsterdam en Nederland.

Interventie van mariniers en matrozen

Op 25 augustus 1970 trokken zo'n honderd mariniers en matrozen van het Korps Mariniers en de Koninklijke Marine uit Den Helder zonder bevel van hun superieuren naar Amsterdam. Hun doel was het ondersteunen van de politie. De mariniers marcheerden over de Dam en herstelden de orde, maar met geweld.

Reactie van de regering en de krijgsmacht

De Nederlandse regering vond deze actie hoogst ongepast. De militaire leiding beschouwde het als onrechtmatig. Deelnemers werden veroordeeld tot enkele dagen hechtenis. Sommigen werden voor de krijgsraad gebracht en moesten een boete van honderd gulden betalen. De regering veroordeelde de actie officieel. De toenmalige premier Piet de Jong zei later in een persoonlijke verklaring dat hij de acties van de mariniers begreep en er sympathie voor voelde.

Internationale context: Flowerpower en protestcultuur

De Damslapers en de rellen waren geen op zichzelf staand incident. Ze maakten deel uit van een internationale jongerenbeweging. Sinds midden jaren zestig was de flowerpowerbeweging hét symbool van verzet tegen de gevestigde orde. Zij waren voorstanders van liefde en vrede en experimentele vormen van samenleven. Ze volgden de trend van festivals als Woodstock (1969) en protesten in Parijs (1968). De nieuwe generatie eiste vrijheid tegenover autoriteiten die de orde wilde handhaven.

Amsterdam: Hippie hoofdstad

Amsterdam was in dit opzicht een uniek geval. Al in 1965 opende de Provo-beweging het publieke debat over autoriteit en vrijheid in Nederland. De stad stond bekend om het tolerante softdrugsbeleid. Amsterdam was een trekpleister voor internationale jongeren die zich op de Dam verzamelden en in het Vondelpark sliepen en werd beschouwd als de 'hippiehoofdstad van Europa'.

Cultuur en tegencultuur botsen
De gebeurtenissen van augustus 1970 lieten zien dat de Nederlandse tolerantie grenzen kende. In andere Europese steden nam het protest tegen de gevestigde orde de vorm aan van grootschalige demonstraties en universiteitsbezettingen. In Amsterdam was dat anders, omdat het zich concentreerde rond een nationaal symbool: het oorlogsmonument op de Dam. Dit toonde aan dat de internationale tegencultuur botste met de Nederlandse behoefte aan respect voor autoriteit en monumenten.

Amsterdam en reputatieschade
De gebeurtenissen in de zomer van 1970 schaadden de reputatie van Amsterdam, zowel in Nederland als in het buitenland. Beelden van de Dam circuleerden wereldwijd en wekten onbegrip over het gebrek aan harde maatregelen van de overheid.

Tegenwoordig is de Dam het toppunt van burgerlijkheid. Geen rellen, geen damslapers, alleen wat toeristen en lokale bewoners die rondlopen.

foto's Wiki Commons